Najnovija studija objavljena u časopisu The Lancet 21-22. maja 2026. godine otkrila je da su mentalni poremećaji sada glavni uzrok invaliditeta u svetu, prevazilazeći kardiovaskularne bolesti, kancer i muskuloskeletalne probleme. Ova analiza, deo Globalne studije o teretu bolesti (GBD) za 2023. godinu, pokazuje da gotovo 1,2 milijarde ljudi širom sveta živi sa mentalnim poremećajem - skoro duplo više nego 1990. godine.
Mentalni poremećaji su 2023. godine uzrokovali 171 milion godina života prilagođenih invaliditetu (DALY), što ih stavlja na peto mesto ukupnog tereta bolesti. To predstavlja značajan porast u odnosu na 12. mesto koje su zauzimali 1990. godine. Najveći doprinos ovom porastu dali su anksiozni poremećaji i klinička depresija, čija se učestalost povećala za 47% odnosno 24% nakon pandemije COVID-19.
"Pravi globalni teret mentalnih poremećaja možda je podcenjen jer somatoformni poremećaji nisu uključeni u studiju, iako bi mogli biti drugi po zastupljenosti posle depresivnih poremećaja."
— Queensland Centar za istraživanje mentalnog zdravlja
Najugroženije grupe su mladi između 15 i 19 godina, kao i žene - 620 miliona žena ima mentalni poremećaj u poređenju sa 552 miliona muškaraca. Iako se stopa DALY povećala u svim regionima, najizraženiji porast zabeležen je u Australiji i zapadnoj podsaharskoj Africi.
Uprkos ovom kriznom stanju, globalni sistemi za mentalno zdravlje su kritično nedovoljno finansirani. Samo oko 9% osoba sa kliničkom depresijom dobija minimalno adekvatno lečenje, a u 90 zemalja ta brojka pada ispod 5%. Vlade u proseku izdvajaju samo 2% zdravstvenih budžeta za mentalno zdravlje, što se nije promenilo od 2020. godine. Ekonomski gubici zbog depresije i anksioznosti iznose oko 1 bilion dolara godišnje.
Postoje i druge nedoumice u vezi sa globalnim pristupom mentalnom zdravlju - da li je on zaista globalan ili pretežno zapadnjački, i da li previše naglašava biomedicinski model zanemarujući kulturne i lokalne kontekste. Neurodivergentne osobe se suočavaju sa "neprijateljskim zdravstvenim okruženjem" zbog nedostatka inkluzivnih standarda.
Svetska zdravstvena organizacija (WHO) pokrenula je inicijativu za smanjenje 15-20 godina kraćeg životnog veka kod osoba sa shizofrenijom do 2030. godine. Međutim, izazovi ostaju veliki, posebno u vezi sa nedostatkom stručnjaka i nejednakim pristupom lečenju. Efekti klimatskih promena i geopolitičkih sukoba dodatno pogoršavaju situaciju, što može predstavljati izazov za postojeće sisteme.
