Mediteranska ishrana, odavno poznata po širokim zdravstvenim prednostima, možda svoju zaštitnu moć duguje do sada neprepoznatom ćelijskom mehanizmu. Novo istraživanje, objavljeno 9. marta 2026. u časopisu Frontiers in Nutrition, sugeriše da pridržavanje ovog načina ishrane značajno podiže nivoe sićušnih mitohondrijalnih proteina nazvanih humanin i SHMOOSE, koji su nezavisno povezani sa zaštitom srca i mozga od propadanja i bolesti koje su povezane sa starenjem.
Istraživači sa USC Leonard Davis School of Gerontology sproveli su opservacionu studiju na 49 starijih odraslih osoba iz Rima, od kojih je 20 izjavilo da se pridržava mediteranske ishrane. Kod onih koji su se strože držali ovog režima ishrane zabeleženi su viši cirkulišući nivoi i humanina i SHMOOSE proteina.
Ovi nalazi idu dalje od uopštenih asocijacija i ukazuju na konkretan biološki put kojim obrasci ishrane mogu uticati na ćelijsku funkciju i proces starenja.
Humanin, otkriven pre više od dve decenije, poznat je po neuroprotektivnim svojstvima, ulozi u poboljšanju insulinske osetljivosti i doprinosu kardiovaskularnoj zaštiti i dugovečnosti. SHMOOSE, peptid koji je nedavno identifikovan u istoj laboratoriji, povezuje se sa zdravljem mozga i može štititi neurone od oštećenja povezanih sa amiloidom, što je obeležje Alchajmerove bolesti.
Istraživanje je dodatno preciziralo koje komponente mediteranske ishrane podstiču ove promene. Maslinovo ulje, riba i mahunarke bili su značajno povezani sa višim nivoom humanina, dok su maslinovo ulje i smanjen unos rafinisanih ugljenih hidrata bili povezani sa povišenim nivoom SHMOOSE proteina. Ovi detalji pružaju konkretne uvide za one koji žele da maksimiziraju koristi ove ishrane.
Pored podizanja nivoa zaštitnih mikroproteina, učesnici sa jačim pridržavanjem mediteranske ishrane imali su i niže markere oksidativnog stresa, ključnog faktora u starenju i hroničnim bolestima. Posebno je zanimljiv nalaz da su viši nivoi humanina bili povezani sa nižom aktivnošću enzima Nox2, koji proizvodi štetne reaktivne vrste kiseonika.
Ovo sugeriše novi, specifičan kardioprotektivni mehanizam u kojem humanin aktivno smanjuje ćelijska oštećenja, prevazilazeći opšte antioksidativne efekte.
Iako su nalazi značajni, važno je napomenuti da se radi o opservacionoj studiji sa relativno malim uzorkom, što znači da identifikuje povezanost, ali ne dokazuje direktnu uzročno-posledičnu vezu između ishrane, aktivacije mikroproteina i zdravstvenih koristi. Ipak, rezultati postavljaju snažan temelj za buduća intervenciona istraživanja koja bi potvrdila ove mehanizme.
Ovo istraživanje ima značajne implikacije i može otvoriti put ka strategijama precizne ishrane. Razumevanje načina na koji ishrana utiče na ove mitohondrijalne mikroproteine moglo bi omogućiti naučnicima da razviju personalizovane planove ishrane za zdravo starenje, pri čemu bi humanin i SHMOOSE potencijalno služili kao biomarkeri za procenu pridržavanja ishrane i ćelijskog zdravlja.
Istraživanje je podržano sredstvima USC Daryl and Irwin Simon Nutrition for Alzheimer's Disease Prevention Research Fund i Hanson-Thorell Family Research Award, što naglašava kontinuirani napor da se otkrije pun biološki potencijal dijetetskih intervencija.
