Nova istraživanja identifikovala su specifičan metabolički "potpis" u krvi koji povezuje konzumaciju ultra-prerađene hrane sa poremećajem ćelijske funkcije i nizom zdravstvenih rizika, bez obzira na nutritivni sastav ovih namirnica. Studija objavljena 7. jula 2026. u časopisu Critical Reviews in Food Science and Nutrition, koju je predvodila dr Džesika Blanko-Lopez iz Međunarodne agencije za istraživanje raka (IARC), koristila je ciljanu metabolomiku na podacima 15.200 učesnika Evropske prospektivne studije o ishrani i raku (EPIC).
Istovremeni pad zaštitnih masnih kiselina i porast metaboličkog stresa ukazuje na to da konzumacija ultra-prerađene hrane doprinosi zdravstvenim rizicima i kroz nutritivno istiskivanje i kroz metabolički poremećaj.
— Dr Džesika Blanko-Lopez, Međunarodna agencija za istraživanje raka
Rezultati pokazuju da je visok unos ultra-prerađene hrane povezan sa 22 cirkulišuća metabolita i 8 masnih kiselina u plazmi, ukazujući na ozbiljne poremećaje u metaboličkoj mašineriji organizma. Ključni nalaz je povišen nivo lipidnih derivata koji signaliziraju oštećenu oksidaciju masnih kiselina i mitohondrijalnu disfunkciju – ćelijske procese odgovorne za pretvaranje masti u energiju.
Istovremeno, istraživači su registrovali niže nivoe lipida neophodnih za stabilnost ćelijskih membrana i pravilnu ćelijsku signalizaciju.
Dr Blanko-Lopez naglašava da ovo istovremeno smanjenje zaštitnih masnih kiselina i povećanje metaboličkog stresa sugeriše da ultra-prerađena hrana doprinosi zdravstvenim rizicima kroz dvostruki mehanizam: izbacivanje korisnih komponenti iz ishrane i direktno metaboličko ometanje.
Uticaj industrijske prerade izvan hranljivih sastojaka
Dok su visok sadržaj šećera, soli i nezdravih masti u ultra-prerađenoj hrani dobro poznati problemi, sve više istraživanja ukazuje da sama industrijska prerada igra značajnu, nezavisnu ulogu u štetnim zdravstvenim ishodima. Studija Univerziteta Tafts iz juna 2026. sugeriše da faktori poput promena u ćelijskoj strukturi, gubitka korisnih jedinjenja, aditiva i hemikalija koje migriraju iz ambalaže mogu doprinositi zdravstvenim rizicima čak i nezavisno od nutritivnog kvaliteta hrane.
Konzistentnost ovih nalaza kroz različite analitičke pristupe, uprkos opservacionoj prirodi studija, daje značajnu pouzdanost njihovoj robusnosti.
Posebno je značajna studija iz maja 2026. koja je razvila "MetSig" (metabolički potpis) za unos ultra-prerađene hrane. Ovaj potpis pokazao je snažnije asocijacije sa incidencom koronarne bolesti srca, mortalitetom od kardiovaskularnih bolesti i ukupnim mortalitetom u poređenju sa samim unosom ultra-prerađene hrane, objašnjavajući 59 do 77 posto povezanosti između ultra-prerađene hrane i bolesti.
Kardiovaskularni rizici i mentalno zdravlje
O metaboličkim poremećajima svedoči i februarska studija iz SAD koja je pokazala da su odrasli sa najvećim unosom ultra-prerađene hrane imali 47 posto veći rizik od srčanog ili moždanog udara, čak i nakon uračunavanja drugih faktora rizika. Aprilsko istraživanje iz 2026, takođe koristeći EPIC kohortu, otkrilo je pozitivnu povezanost između konzumacije ultra-prerađene hrane i incidence kolorektalnog karcinoma, sa frakcijom pripisanom kohorti od 5,10 posto.
Zamena ultra-prerađene hrane neprerađenim namirnicama bila je inverzno povezana sa incidencom kolorektalnog karcinoma.
Osim fizičkog zdravlja, metabolički uticaj ultra-prerađene hrane može se protezati i na mentalno blagostanje. Januarski pregledni rad iz 2026. istakao je snažnu povezanost između konzumacije ultra-prerađene hrane, poremećenog metabolizma lipida i povećanog rizika od mentalnih poremećaja, uključujući anksioznost, depresiju, ADHD i autizam.
Veza između metaboličkog i mentalnog zdravlja je važna posledica ishrane bogate ultra-prerađenom hranom, koja se često zanemaruje.
Identifikacija specifičnih krvnih markera predstavlja značajan korak ka razvoju objektivnih biomarkera za konzumaciju ultra-prerađene hrane, prevazilazeći često nepouzdane podatke o ishrani zasnovane na samoproceni. Ovaj napredak mogao bi promeniti način na koji se sprovode nutritivna istraživanja i daju personalizovani saveti o ishrani.
Iako opservaciona priroda ovih studija pokazuje povezanost, a ne definitivnu uzročnost, konzistentni rezultati kroz različite metodologije pružaju snažnu osnovu za buduće intervencione studije koje će ispitati može li smanjenje unosa ultra-prerađene hrane preokrenuti ove metaboličke potpise i informisati javnozdravstvene inicijative.
