Novo istraživanje dovodi u pitanje dugogodišnje uverenje da su redovno vežbanje i zdrava telesna težina dovoljna zaštita od srčanih bolesti. Studija objavljena u European Heart Journal otkriva da visceralna mast, masno tkivo koje obavija unutrašnje organe, značajno ubrzava starenje srca, njegovo ukrućivanje i zapaljenje, čak i kod osoba koje izgledaju vitko i fizički su aktivne.
Ova pretnja je nevidljiva i često neotkrivena tradicionalnim merama poput indeksa telesne mase (ITM).
Kako visceralna mast oštećuje srce
Visceralna mast se nalazi duboko u trbušnoj šupljini i obavija organe poput jetre, creva i pankreasa. Za razliku od potkožne masti, ona nije pasivno skladište, ponaša se kao aktivni endokrini organ koji luči zapaljenske hemikalije, uključujući citokine i interleukin-6, kao i masne kiseline.
Ove supstance podižu krvni pritisak, smanjuju nivo "dobrog" HDL holesterola, dovode do ukrućivanja arterija i insulinske rezistencije, otvarajući put za dijabetes tipa 2.
Zašto ITM nije dovoljan
Istraživanje je sprovedeno na osnovu podataka iz UK Biobank, koristeći veštačku inteligenciju i napredne snimke više od 21.000 učesnika kako bi se mapirala raspodela masti i procenila "starost srca", biološki uzrast srca u poređenju sa hronološkim. Studija je definitivno povezala višak visceralne masti sa bržim starenjem srca, čak i kod fizički aktivnih osoba.
Krvni testovi su dodatno pokazali da je visceralna mast povezana sa povećanom sistemskom upalom, koja je mogući uzrok preranog starenja.
Ovi nalazi naglašavaju fenomen "mršavi spolja, debeli iznutra" (TOFI), gde osobe sa zdravim ITM-om mogu imati opasne nivoe visceralne masti i lažan osećaj sigurnosti. Američko udruženje za srce (American Heart Association) sada preporučuje merenje obima struka uz ITM, što predstavlja ključnu promenu u zdravstvenim pregledima.
Polne razlike u raspodeli masti
Raspodela masti igra važnu ulogu i zavisi od pola. Istraživanje je pokazalo da je "jabukolika" raspodela masti, sa viškom sala na stomaku, posebno prediktivna za rano starenje srca kod muškaraca. Nasuprot tome, mast uskladištena na bokovima i butinama, "kruškolika" raspodela, može pružiti zaštitni efekat kod žena, verovatno zbog višeg nivoa estrogena.
Ovu hormonsku vezu dodatno potvrđuje činjenica da tokom menopauze, nagli pad estrogena može dovesti do preraspodele masti ka stomaku, povećavajući nagomilavanje visceralne masti i rizik za žene sa godinama.
Može li se visceralna mast smanjiti?
Uprkos sveprisutnoj pretnji, visceralna mast je izuzetno osetljiva na intervencije. Kombinovana zdrava ishrana i umerena do intenzivna fizička aktivnost, uključujući aerobne vežbe i visokointenzivni intervalni trening (HIIT), povezani su sa većim smanjenjem visceralne masti, ponekad čak i nezavisno od ukupnog gubitka težine.
Visceralna mast je "metabolički hiperaktivna" i reaguje efikasnije na dijetu i vežbanje od potkožne masti. Na primer, samo vežbanje može dovesti do otprilike 6% smanjenja visceralne masti, u poređenju sa oko 1% samo uz dijetu.
Pored promena životnog stila, istraživači ispituju i terapije lekovima, kao što su GLP-1 inhibitori (na primer, GLP-1 lek), koji bi mogli ciljano da "reprogramiraju" visceralnu mast da bude manje štetna, pružajući zaštitu od srčanih i moždanih udara bez obzira na gubitak težine. Ovo ukazuje na budućnost u kojoj će intervencije biti preciznije prilagođene borbi protiv ovog skrivenog kardiovaskularnog neprijatelja.
